Militærvegen til Voss

Pionersykkeltur i 1996


(Terje Melheim)
 

Soga om denne sykkelturen vart fortald første gong i bladet "På sykkel" (3/1997), som Syklistenes landsforening gjev ut.
 

Mellom Voss og Bergen har Hordaland vegkontor sett opp skilt og merka ei sykkelrute. Ruta går frå Voss på sørsida av Vangsvatnet og opp til Hamlagrøvatnet. Etter at E 16 er opna langs jernbanen mellom Dale og Bolstadøyri, er vegen over Hamlagrø vorten ein koseleg veg utan så mykje trafikk. Frå Hamlagrøvatnet fører sykkelruta ned til Dale og Stanghelle, men på Stanghelle er det slutt på sykkelruta. For resten av strekninga til Bergen er det meininga at syklistar skal ta toget. Å ta med seg sykkel på toget over korte strekningar, er veldig dyrt. Tenk at vegstellet lagar til ei sykkelrute som ikkje fører fram til målet. Denne amputerte og ufullstendige sykkelruta vart til og med gjeven til Syklistenes landsforening som ei gåve i samband med 50-årsjubileet til Syklistenes landsforening i 1997. (Sjå "På sykkel" nr 3/1997) 

Finst det eit samanhengande sykkelalternativ mellom Voss og Bergen utanom hovudvegen gjennom Hardanger? Det var dette vi skulle prøva ut i august 1996. Vi sykla frå Bergen til Voss.

Ein "ny" sykkelveg Bergen-Voss
Fordi E 16 er så vanskeleg å bruka med sykkel, hadde det vore fint med eit alternativ utanom den lange vegen gjennom Hardanger. Alternativet finst i form av ein enkel veg, berre ein kjerreveg å kalla mellom garden Kvitingen i Samnanger kommune og garden Småbrekkene i Bergsdalen. Det viste seg at det var vanskeleg å skaffa  opplysningar om denne historiske vegen. Historisk avdeling i Hordland vegkontor kunne ikkje hjelpa meg, men etter kvart fann eg fram til folk som budde i området. Dei kunne bidra med opplysningar. Folk i forsvaret med historisk interesse kunne og hjelpa meg. Vegen vart bygd av det militære i 20-åra med tanke på forsvaret av Bergenshalvøya, som på den tida hadde berre jernbanen som einaste landkommunikasjon med omverda. Militærvegen vart aldri bygd ferdig. Årsaka skal vera kutt i løyvingane til forsvaret i mellomkrigstida. Dessutan vart Bergenshalvøya knytt til resten av landet med vegen gjennom Hardanger i 30-åra.

Militærvegen er vist på karta som Statens kartverk gjev ut. I serien M 711 treng ein kartblad 1215 I (Norheimsund) og blad 1216 II (Evanger) for å dekkja området. Kartbladet Norheimsund har vist vegen som kjerreveg, slik at ein ser kvar vegen manglar. Kartbladet Evanger er vanskelegare å bruka, for på det kartbladet er vegen teikna som merkt stig, og dermed går det ikkje fram av kartet kvar dei partia er, der vegen aldri vart bygd ferdig.

På kjerreveg frå Kvitingen
Vi var to karar (51 og 19) som la ut på oppdagingsferd for å finna ein ny sykkelveg frå Bergen til Voss. Vi kom fram til garden Kvitingen klokka halv sju ein fin sommarkveld i august 1996. Der møtte vi tilfeldig to andre syklistar som og ville prøva seg på militærvegen. Dei andre syklistane hadde terrengsyklar utan bagasje. Vi som ville undersøkja tilhøva for ein ny sykkelveg til Voss, hadde tursyklar med  28 mm dekk og mykje bagasje, som inkluderte telt, sovepose, kokeutstyr og proviant. Vi fann snart ut at det ikkje nytta å sykla for oss, vi måtte skyva syklane. Den eine krankarmen batt vi fast til ramma, slik at pedalane ikkje skulle ta nedi. Syklistane med terrengsyklar kunne sykla utan store problem, og snart var dei forsvunne for oss. Garden Kvitingen ligg på 350 m over havet. Den første delen av vegen var den brattaste (men ikkje den tyngste), opp Klungerdalen. Vegen var til dels lagd i serpentinar, og det kunne vera litt vanskeleg å få med seg syklane. Somme stader var vegen rast ut. 

Komne opp frå Klungerdalen, såg vi at terrenget flata seg ut, og på ei fin grasslette ved Hytteelvi slo vi leir. Vi hadde då gått 4 km. Seinare på kvelden kom dei to andre syklistane attende på terrengsyklane sine. Dei hadde sykla fram til der vegen sluttar, 7,5 km frå Kvitingen. Dei skal vera glade for at vi var der, for den eine av dei hadde punktert. Dei hadde ikkje lappesaker med, så der måtte vi tursyklistar med utstyret i orden hjelpa til.

Nokre kilometer utan veg
Neste dag vakna vi til strålande solskinn. Området kring Kvitingen er nedslagsfelt for eit viktig elektrisitetsverk for Bergen, og er eit av dei mest nedbørrike strøka i landet. Vi opplevde ein fin og mild seinsommardag med 20 grader i 900 meters høgd. Myrane var turka inn, og det gjorde det lettare å ta seg fram på vegen og elles i terrenget. Større elvar kunne vi ta oss over utan vanskar. Vi pakka ned teltet og gjekk vidare langs militærvegen, men 3,5 km frå der vi hadde hatt leir, var det slutt på vegen. Vi var no komne 850 meter over havet. Vegen vidare var merkt med T-ar av Bergen turlag, men vi tok ikkje risken å gå ut i terenget med relativt tunge syklar. Vi sette syklane att og gjekk vidare til fots gjennom Gullhorjeskar til vi støytte på vegen att. Vi såg nøye etter korleis terrenget var, og kvar vi skulle gå med syklane, som vi måtte attende og henta. Etter 1,5 km var vi framme på militærvegen att, men no var vegen dårlegare, og vi måtte løfta og bera syklane fleire stader. Nedanfor oss til høgre såg vi Øvre Dukavatn, som er magasin til det gamle kraftverket for Bergen by. Vatnet var godt nedtappa sommaren 1996.

Spesiell geologi
Etter eit par kilometer var det endå ein gong slutt på vegen, og her var terrenget endå vanskelegare enn tidlegare. Små kløfter og store steinar måtte vi ta oss forbi. Også her gjekk vi først vidare utan syklar, men vi hadde funne ut at det var lurt å ta ein del av bagasjen med, slik at syklane ikkje vart så tunge i neste omgang. Vegen fann vi att etter ein halv kilometer, på det høgaste punktet på strekninga, 900 meter over havet, og staden heiter rett og slett Høgdi. I klarveret hadde vi litt av eit utsyn utover fjellheimen. I området der det var så vanskeleg å ta seg fram med sykkel, var bergarta kvartsitt, ei kvit og hard bergart. Dei geologiske førekomstane skiftar brått og markert, for vi var midt inne i det som geologane kallar skyvedekket, og frå Høgdi og nedover mot Bergsdalen kom vi inn i eit område med den mindre hardføre bergarta fyllitt. Vi rekna med at her som det var laust fjell, hadde det vore lettare å byggja veg, slik at no skulle vi ta oss fram utan avbrot og tidstap. Det viste seg at i den bratte skråninga frå toppen på Storliknausen (1200 m) og ned til Storlitjørna (825 m) hadde det gått eit stort ras over vegen.  Her var det særleg tungt å ta seg forbi med sykkel.

Etter rasstaden gjekk vegen ned til Bergsdalen fort unna. For det meste kunne vi stø oss på syklane, som vi kunne la gli i høveleg fart ved at vi bruka bremsene. Vi kom forbi Moastølen, og ikkje lenge etter var vi ute på asfaltvegen ved Småbrekkene (550 m o.h.) i Bergsdalen. Etter at E 16 vart opna langs jernbanen til Voss, er det liten trafikk på vegen gjennom Bergsdalen og forbi Hamlagrøvatnet. No var det bra at vi hadde syklar, slik at vi kunne sykla vidare. Vi hadde ein fin sykkeltur til Voss i den milde sommarkvelden.

Eit sykkelalternativ Bergen-Voss?
På turen frå Kvitingen til Småbrekkene  hadde vi bruka nær på eit døger. Strekninga langs militærvegen var totalt på 18 km, målt med sykkelcomputer, derav var det to gonger utan veg i det heile, på 1,5 og 0,5. Om vi trekkjer frå tida til overnatting, matlaging og eting, hadde vi ei effektiv sykletid eller gåtid på 9 timar. Hadde vi hatt terrengsyklar utan så mykje bagasje, hadde det gått raskare, og det hadde og gått raskare om vi kunne ha teke oss fram på dei veglause partia utan å undersøkja strekninga først før vi gjekk attende og henta syklane. Vi fekk høyra etterpå at det hadde vore lurare av oss om vi hadde gått militærvegen utan at vi måtte slepa med oss syklar. Til det svara vi:"Hadde Roald Amundsen ikkje hatt skip med seg, hadde han ikkje oppdaga Nordvestpassasjen, og det vi ville, var å finna ei ny sykkelrute mellom Bergen og Voss." 
 


På kartet ser du hovudvegen mellom Bergen og Voss gjennom Hardanger. Den merka sykkelruta frå Vossevangen, gjennom Bergsdalen og til Stanghelle er vist. Frå Stanghelle må ein reisa med tog til Bergen. Strekninga der vi måtte skyva syklane på den gamle militærvegen mellom Kvitingen og Småbrekkene, ser du og på kartet.

 









Oppetter Klungerdalen. 
Vegen er knapt nok
planert
.

 


Over Hytteelvi. Vi var 
heldige med veret, og vi
kom oss lett over elva.
I 1992 prøvde eg same
turen og måtte snu her
ved Hytteelvi, som gjekk
stri.
 

I 20-åra bygde Bergen by
eit kraftverk i dette 
området. Kraftverket
forsynte
byen med straum. I 1996
hadde Bergen kommune 
nettopp selt kraftverket
til det interkommunale
kraftselskapet BKK, 
slik at byen kunne få 
pengar til å fylla på ei
slunken kommune-
kasse.
 


Militærvegen går gjennom
eit område med kvit 
kvartsitt.

 
 


Det høgaste punktet,
900 m over havet.

 


 
 
 

Det geologiske fenomenet
skyvedekket er vel meir
kjent frå Hardangerjøkulen
og Hallingskarvet, der fast,
hardt fjell ligg oppå den 
mjukare og yngre  fyllitten.
 
 
 

Grunnen til at denne turen 
heilt opp i 900 meters
høgd, som er mykje i 
dette verutsette området, 
var så vellykka, var at
veret var varmt og 
tørt i august 1996. Om
andre har lyst til å prøva 
denne turen, så let han 
seg gjennomføra
berre om sommaren.

Du kan følgja ein del av
miltærvegen på kart-
bladet Evanger om du
klikkar  her.
 


 

Heimesida mi